Laatgotisch houten retabelfragment van een treurende Maria (Mater Dolorosa), ca. 1500–1530

Korte omschrijving (Introductie) Expressief en authentiek laatgotisch houten hoogreliëf van een treurende vrouw (plorante), voorstellende Maria van Smarten (Mater Dolorosa) of een van de Heilige Vrouwen bij het kruis. Gesneden uit loofhout (vermoedelijk linden- of notenhout) met in de dieper gelegen plooien nog prachtige resten van de oorspronkelijke krijtgrondering en oude polychromie. Een vroeg 16e-eeuws beeldhouwwerk met een grote emotionele zeggingskracht en een rijk, doorleefd patina. Herkomst: Collectie Monasso.

Uitgebreide beschrijving Dit karaktervolle hoogreliëf maakte oorspronkelijk deel uit van een laatmiddeleeuws passieretabel of een monumentale Kruisigings- of Beweningsgroep. De vrouwelijke figuur is weergegeven in diepe rouw: met een ingetogen, verstilde blik en neergeslagen ogen brengt zij met haar linkerhand een zware plooi van haar mantel (of sudarium) naar haar gezicht om haar tranen te drogen. Een bijzonder en ontroerend detail in het snijwerk is de subtiel in reliëf uitgesneden traan die onder haar rechteroog over de wang rolt.

Dit specifieke rouwgebaar is sterk geworteld in de laatgotische passie-iconografie van de Nederlanden en het Duitse Rijnland/Zuid-Duitsland, waarin de menselijke emotie en het medelijden (compassio) centraal kwamen te staan. De figuur draagt een kap of sluier over het hoofd, gecombineerd met een hooggesloten kinband (barbet) in horizontale plooien rond de hals en een gewaad met diepe, krachtig gesneden verticale plooival op de borst.

Techniek en achterzijde Ook de vlak afgewerkte achterzijde van het sculptuur biedt een fascinerend inzicht in het vroeg-16e-eeuwse ambacht. Op het hout zijn nog de originele bewerkingssporen en de ingekraste constructie- en richtlijnen (ritslijnen) van de middeleeuwse beeldsnijder zichtbaar. Bovenin bevindt zich een uitgekapt blind gat met een vroeg, handgesmeed ijzeren plaatje (vastgezet met een gesmede nagel), waarmee het reliëf oorspronkelijk in de retabelkast of aan een wand werd verankerd. Daarnaast draagt de achterzijde een oud collectie- of inventarisetiket (4114 / 2x).

Conditie Het fragment verkeert in een eerlijke, ongerestaureerde en doorleefde staat die past bij de ouderdom van circa 500 jaar. In het verleden is het beeld ontdaan van latere overschilderingen, waarbij in de dieptes van het snijwerk, rond de sluier en in het gelaat nog duidelijke sporen van de originele witte krijtgrondering en oude polychromie bewaard zijn gebleven. Het hout vertoont ouderdomssporen, oude (niet-actieve) houtwormgaatjes, een oude krimpscheur en slijtage aan de hoogste delen (waaronder het neuspuntje en de randen van de mantelplooien), zonder storende latere aanvullingen of retouches. Dankzij het oude ijzeren beslag aan de achterzijde is het stuk direct aan de wand te presenteren.

Specificaties

• Object: Retabelfragment / Hoogreliëf (Mater Dolorosa / Plorante)

• Periode: Laatgotiek / Vroege Renaissance, ca. 1500–1530

• Herkomst: Zuid-Duitsland (vermoedelijk Zwaben of Franken) of Alpenregio

• Materiaal: Lindenhout met resten van krijtgrondering en polychromie, gesmeed ijzer aan de achterzijde

• Afmetingen: Hoogte: 34 cm | Breedte: 24 cm | Diepte: 6,5 cm

• Gewicht: 376 gram

• Provenance: Collectie Monasso (verzameld over 60 jaar)